Polacy wracają do „Lalki” – Efekt Netflixa w polskiej literaturze
Premiera serialu Lalka w reżyserii Pawła Maślony w serwisie Netflix stała się impulsem do zwiększenia czytelnictwa w Polsce. I to nie byle jakiego, ponieważ dotyczącego narodowej klasyki. Aż 46% widzów współczesnej reinterpretacji deklaruje chęć ponownego przeczytania powieści Bolesława Prusa, 57% oglądających twierdzi, że serial czyni historię zaprezentowaną w powieści bardziej interesującą dla dzisiejszego odbiorcy, a według 64% respondentów serial pokazuje, że klasyczna polska literatura wciąż potrafi inspirować.
16 września w serwisie Netflix premierę miał 6-odcinkowy serial Lalka w reżyserii Pawła Maślony z Sandrą Drzymalską i Tomaszem Schuchardtem w rolach głównych. Wywołał on ogólnopolską dyskusję w mediach i social mediach. Agencja K+ Research sprawdziła, jak produkcja wpłynęła na stosunek Polek i Polaków do powieści Bolesława Prusa, która stanowiła inspirację dla twórców.
Z badania wynika, że adaptacja powieści Bolesława Prusa ma bezpośrednie przełożenie na decyzje czytelnicze Polaków. Aż 46% widzów serialu deklaruje ochotę na ponowne przeczytanie Lalki. Wśród osób, które dopiero planują seans, rozważa to co trzeci badany. Zupełnie inaczej wygląda to w grupie, która serialu w ogóle nie zamierza oglądać – tam po Lalkę chce sięgnąć już tylko co dziesiąty Polak. Wynik pokazuje silny związek między kontaktem z produkcją a gotowością do lektury książki.
Dla wielu widzów doświadczenie serialu nie kończy się na ekranie:
– 11% oglądających już rozpoczęło lekturę powieści, choć od premiery minęły niecałe 2 tygodnie;
– 21% zamierza przeczytać ją w najbliższym czasie;
– 30% milenialsów deklaruje gotowość do ponownego przeczytania książki;
– 15% widzów po obejrzeniu produkcji zaczęło poszukiwać w sieci informacji o samej powieści, Bolesławie Prusie, jego pozostałych utworach czy kontekście historycznym XIX wieku.
– Słowo i obraz pozostają w dwuznacznej relacji – współpracy i konkurencji. Być może „jeden obraz wart jest tysiąca słów”, ale bez zdolności nazwania treści obrazu, pozostaje on nieczytelny – zauważa prof. Ryszard Koziołek, literaturoznawca, rektor Uniwersytetu Śląskiego – A poza tym słowo zostawia więcej pola wyobraźni. I tak trwa ten spór przez wieki. Ekranizacja klasycznej powieści, jaką jest „Lalka”, nie jest w oczywisty sposób sojusznikiem osób zatroskanych o poziom czytelnictwa w Polsce. Film nakręcony na podstawie literatury może się bowiem stać swego rodzaju usprawiedliwieniem nieczytania książki: „Nie czytałem, ale widziałem film”. Dlatego cieszą mnie bardzo wyniki badania przeprowadzonego wśród widzów serialu Pawła Maślony. Niemal połowa oglądających deklaruje chęć lektury powieści. Nawet jeśli nie wszyscy spełnią swoje postanowienie, można się spodziewać bardzo dużego zainteresowania literacką „Lalką”. Kto wie, może właśnie radykalne odstępstwo scenariusza od fabuły powieści sprowokowało chęć sprawdzenia, „jak było naprawdę”? Co dla mnie szczególnie ważne, serial włącza powieść Prusa do bieżącego życia literackiego i kulturalnego, wyrywając ją z głównie szkolnego i akademickiego środowiska czytelniczego. Czytanie klasyków dobrze nam robi w każdym wieku, ale po ustaniu obowiązku szkolnego daje najwięcej przyjemności i pożytku.
W Polsce Lalka niesie ze sobą ogromny kapitał kulturowy – zaledwie 8% badanych przyznaje, że wcześniej praktycznie nie znało tej historii. Jednak dla 41% respondentów kontakt z powieścią ograniczał się do obowiązkowej lektury w szkole, do której od tamtej pory nie wracali.
Serial przełamuje ten schemat:
– 56% widzów uważa, że produkcja skutecznie zachęca do powrotu do książki osoby znające ją głównie ze szkoły (pogląd ten jest najsilniejszy wśród reprezentantów pokolenia X – 71%);
– ponad połowa (57%) oglądających twierdzi, że serial czyni historię zaprezentowaną przez Prusa bardziej interesującą dla współczesnego odbiorcy;
– trzech na pięciu badanych (60%) dostrzega w Lalce Pawła Maślony potencjał do zainteresowania klasyką młodszych pokoleń.
– Ekranizacja zachęca do przeczytania powieści. Widać to w corocznych wynikach badań czytelnictwa – stwierdza dr Tomasz Makowski, dyrektor Biblioteki Narodowej. – Sama zapowiedź ekranizacji spowodowała awans Prusa w rankingu najpoczytniejszych pisarzy w badaniu czytelnictwa Biblioteki Narodowej na pozycję szóstą. Po premierze 16 września „Lalka” awansowała na drugie miejsce najpopularniejszych publikacji na Polona.pl, która zawiera 4 mln publikacji. W tygodniu premiery czytanie rozpoczęło pięć tysięcy osób. We wrześniu nastąpił znaczący wzrost liczby wyświetleń „Lalki”– o 479%. W jednej z największych bibliotek miejskich, w Bibliotece Kraków, od premiery odnotowano wzrost wypożyczeń o 30% w porównaniu do września roku ubiegłego. W tym roku aż 3/4 to osoby dorosłe.
Aż 72% Polaków zgadza się ze stwierdzeniem, że Lalka Bolesława Prusa jest ważnym dziełem polskiej kultury (w grupie Baby Boomers odsetek ten sięga 87%, wśród Gen X wynosi 65%, Milenialsów – 61%, a Gen Z – 51%). Dodatkowo 64% widzów ocenia, że serial pokazuje, iż klasyczna polska literatura wciąż potrafi inspirować. Wśród osób, które obejrzały cały sezon produkcji, przekonanie to wzrasta do 73%.
Wyniki badania pokazują, że współczesne adaptacje klasycznych dzieł literackich rezonują ze współczesną widownią. Sukces nowej interpretacji Lalki w serwisie Netflix potwierdza, że historie w autorskich interpretacjach mogą powodować powroty do literatury narodowej.
Informacje o serialu Lalka
Napędzany ambicją Stanisław dąży do awansu społecznego, a jego obsesyjne zauroczenie Izabelą staje się bramą do świata, który chce zdobyć. Izabela próbuje wymknąć się ciasnym ramom arystokratycznego porządku i określić swoje miejsce w przeobrażającym się świecie. Ogarniające ich uczucie rozpięte jest między przepaścią klasową, obsesją, pragnieniem wolności i uwodzącą potęgą bogactwa. Współczesna reinterpretacja polskiej klasyki literackiej.
Reżyseria: Paweł Maślona
Scenariusz: Paweł Demirski, Jagoda Dutkiewicz, Paweł Maślona
Obsada: Tomasz Schuchardt, Sandra Drzymalska, Dariusz Chojnacki, Jacek Braciak, Julia Wyszyńska, Maria Kania, Piotr Pacek, Magdalena Cielecka, Piotr Adamczyk, Agnieszka Grochowska, Monika Frajczyk, Mateusz Król, Małgorzata Hajewska‑Krzysztofik, Mirosław Zbrojewicz, Andrzej Deskur, Juliusz Chrząstowski, Radosław Krzyżowski, Henryk Niebudek i inni.
Zdjęcia: Paweł Flis
Scenografia: Joanna Macha
Kostiumy: Dorota Roqueplo
Charakteryzacja: Dariusz Krysiak
Casting: Katarzyna Gryciuk-Krzywda
Muzyka: BAASCH
Dźwięk: Radosław Ochnio, Marcin Kasiński
Montaż: Magdalena Chowańska, Michał Czarnecki
Producent: Jan i Michał Kwiecińscy (Akson Studio)
Gatunek: dramat kostiumowy
Liczba odcinków: 6 odcinków
foto, źródło. Netflix
